In Amsterdam-Oost transformeert Overamstel naar een levendige stadswijk. Binnen deze ontwikkeling vernieuwde De Koning ruim 460 meter kademuur langs de Amstel en de Duivendrechtsevaart. Een integrale opgave waarin waterbouwkundige werken, funderingswerken en civiele betonwerken samenkwamen met een complexe stedelijke omgeving.
De Koning was binnen het UAV-GC 2005-contract verantwoordelijk voor zowel ontwerp als uitvoering. Daardoor konden de kadeconstructies, funderingsmethoden en civieltechnische oplossingen vanaf het begin integraal worden afgestemd op de aanwezige kabels en leidingen, monumentale bebouwing, woonboten en beperkte werkruimte.
Uitdaging
Bouwen waar mensen letterlijk bovenop het werk wonen
De kadevernieuwing vond plaats in een gebied dat volop in ontwikkeling is en waar bewoners, verkeer, bestaande bebouwing en vitale kabels en leidingen direct aan het werk grenzen. De opdracht omvatte niet alleen de vernieuwing van ruim 460 meter kademuur, maar ook de herinrichting van ongeveer 5.000 m² openbare ruimte, het vernieuwen van vijf woonbootligplaatsen, werkzaamheden aan Brug 311 en delen van de waterbodem.
De Gemeente Amsterdam koos bij de aanbesteding niet alleen op prijs. De kwaliteit van het omgevingsmanagement, de communicatie met woonbooteigenaren en het plan voor de omgang met de grote hoeveelheid kabels en leidingen waren belangrijke onderdelen van de aanbieding. Al in de tenderfase ging De Koning daarom in gesprek met woonbootbewoners om de situatie, zorgen en aandachtspunten goed te begrijpen.
Aanpak
Ontwerp en uitvoering in één hand
Binnen het UAV-GC-contract was De Koning verantwoordelijk voor zowel het ontwerp als de uitvoering. Vanuit de eisen en randvoorwaarden van de Gemeente Amsterdam zijn de verschillende kadeconstructies en uitvoeringsmethoden verder uitgewerkt. Ontwerp en uitvoering konden daardoor continu op elkaar worden afgestemd, onder andere rond bestaande kabels en leidingen, funderingstechnieken en de beperkte ruimte in de stedelijke omgeving.
De uitvoering werd gefaseerd. Eerst werd de Insteekhaven aangepakt en ingericht als tijdelijke ligplaats voor de woonboten. Daarna konden de woonboten worden verplaatst en werd de kade aan de Amstelzijde vernieuwd. Na afronding keerden de bewoners terug naar hun nieuwe ligplaatsen.
Waterbouwkundige werken
Vernieuwen langs de Amstel en Duivendrechtsevaart
De vernieuwing van de kades vormde de waterbouwkundige basis van het project. De Koning realiseerde nieuwe kadeconstructies langs de Amstel en de Duivendrechtsevaart. Ook het vernieuwen van de woonbootligplaatsen en de werkzaamheden aan de waterbodem maakten onderdeel uit van deze waterbouwkundige opgave.
Om hinder voor de wijk zoveel mogelijk te beperken, werd voor de Amstelzijde bewust gekozen voor logistiek over het water. Circa 90% van het transport verliep daar via de Amstel en de Duivendrechtsevaart. Damwanden, zand en sloopafval hoefden daardoor niet door de drukke en smalle straten te worden vervoerd. De Insteekhaven werd juist over land aangepakt. Zo werd de uitvoeringswijze afgestemd op de mogelijkheden van ieder deelgebied.
Funderingswerken
De juiste funderingstechniek voor iedere locatie
Binnen de kadevernieuwing vormden de funderingswerken een belangrijk onderdeel van de uitvoering. De omstandigheden verschilden per kadedeel. Daarom koos De Koning niet voor één standaardmethode, maar voor verschillende funderingstechnieken die aansloten op de ondergrond, beschikbare ruimte en omgeving.
Quattro Piler en Silent Piler aan de Amstelzijde. Hier werden damwanden trillingsvrij gedrukt. De Quattro Piler kon vier enkele damwandplanken per werkgang installeren. Op locaties waar de ruimte beperkter was, bood de compactere Silent Piler uitkomst.
Voorgespannen trillen in de Insteekhaven. De bestaande houten paalfundering vroeg hier om een andere aanpak. Oorspronkelijk was voorzien om de oude palen eerst te ‘crushen’. Tijdens de uitvoering bleek een efficiëntere methode mogelijk: met de Quattro Piler werden de damwanden voorgespannen trillend door de oude houten paalfundering aangebracht. Daardoor kon deze extra bewerkingsstap vervallen.
De inzet van specialistisch materieel was daarmee geen doel op zich. De technische omstandigheden bepaalden welke machine en installatiemethode het meest geschikt waren. Juist die combinatie van funderingskennis, eigen materieel en uitvoeringspraktijk maakte maatwerk per locatie mogelijk.
Civiele betonwerken
Van fundering naar complete kadeconstructie
Naast de funderingswerkzaamheden maakten ook civiele betonconstructies onderdeel uit van de nieuwe kades. In de projectdocumentatie komen onder meer betonconstructies op palen, betonvloeren en wandconstructies terug. Samen met de funderingsconstructies vormen deze onderdelen de basis voor een robuuste en toekomstbestendige waterkant.
De samenhang tussen fundering, betonconstructie en de toekomstige inrichting van de openbare ruimte vroeg om een integrale benadering. Binnen de ontwerpverantwoordelijkheid van De Koning konden de verschillende constructieve onderdelen op elkaar worden afgestemd en uitvoerbaar worden gemaakt binnen de beperkte stedelijke ruimte.
Kabels en leidingen
Vier maatwerkoplossingen voor vitale infrastructuur
Onder en rond de kades lag een complexe combinatie van rioolpersleidingen, gasleidingen en datakabels. Onze constructie afdelingen ontwierp hiervoor vier verschillende typen overkluizingsconstructies. Zo kon per situatie rekening worden gehouden met de noodzakelijke veiligheidsafstanden en bleef de bestaande infrastructuur tijdens de werkzaamheden in gebruik.
Door ontwerp en uitvoering vanuit één team te benaderen, konden damwandlengtes, funderingsdetails en overkluizingen worden aangepast aan wat daadwerkelijk in de bodem werd aangetroffen.
Waterbodem
Werken in een verontreinigde omgeving
Ook de waterbodem maakte onderdeel uit van de opgave. Op delen van de Amstel was sprake van bodemverontreiniging. De werkzaamheden zijn uitgevoerd met passende milieukundige maatregelen en een afdeklaag om de verontreinigde bodem duurzaam af te schermen. Daarmee was de kadevernieuwing niet alleen een constructieve, maar ook een milieukundige waterbouwkundige opgave.
Omgevingsbewust bouwen
Het vertrouwen van woonbootbewoners winnen
De tijdelijke verplaatsing van de woonboten was een van de meest gevoelige onderdelen van het project. Voor bewoners betekende dit dat niet alleen hun woning werd verplaatst, maar ook hun dagelijkse leefomgeving tijdelijk veranderde. Daarom werd hier bewust veel tijd en aandacht aan besteed.
Er werd maximaal één woonboot per dag verplaatst en zonder onnodige tijdsdruk gewerkt om de kans op schade zo klein mogelijk te houden. Iedere verhuisdag werd afgesloten met het opnieuw aansluiten van de nutsvoorzieningen. Voor bewoners die behoefte hadden aan een rustige plek tijdens de verplaatsing was bovendien een tijdelijke verblijfsruimte beschikbaar.
Een vaste omgevingsmanager en frequente afstemming zorgden ervoor dat bewoners wisten waar ze aan toe waren. Zo werd omgevingsmanagement geen los onderdeel van het project, maar een randvoorwaarde voor het zorgvuldig uitvoeren van de waterbouwkundige en civieltechnische werkzaamheden.
Resultaat
Een vernieuwde waterkant voor Overamstel
Met de oplevering is ruim 460 meter kademuur vernieuwd en is de waterkant klaar voor de verdere ontwikkeling van Amstelkwartier fase 2. De woonbootligplaatsen zijn vernieuwd, Brug 311 is aangepakt, delen van de openbare ruimte zijn opnieuw ingericht en de complexe raakvlakken met kabels, leidingen en waterbodem zijn opgelost.
Het project laat zien hoe waterbouwkundige werken, funderingswerken en civiele betonwerken binnen één opgave samenkomen. Ontwerpkennis, specialistisch materieel en zorgvuldig omgevingsmanagement maakten het mogelijk om deze disciplines beheerst uit te voeren in een complexe stedelijke omgeving.
Bouwvisie
Integraal vakmanschap in een complexe omgeving
Complexe binnenstedelijke projecten vragen om meer dan een technisch goed ontwerp. Waterbouwkundige werken, funderingswerken en civiele betonwerken moeten niet alleen constructief kloppen, maar ook uitvoerbaar zijn binnen de omgeving waarin ze worden gerealiseerd.
In Overamstel kwam dat samen: van gesprekken met woonbootbewoners in de tenderfase tot maatwerkconstructies rond kabels en leidingen en verschillende funderingstechnieken op de bouwplaats. Door ontwerp, materieel en uitvoering integraal te benaderen, kon De Koning per locatie de oplossing kiezen die technisch én praktisch het beste paste.
